Azra Kahriman

Uloga i značaj Vijeća Evrope u kreiranju standarda za profesionalni rad medija i novinara

Uloga i značaj Vijeća Evrope u kreiranju standarda za profesionalni rad medija i novinara
Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page

Vijeće Evropske unije, od prije poznato pod nazivom Vijeće ministara ili jednostavno – Vijeće (Council of the EU), glavna je zakonodavna institucija Evropske unije. 1949. potpisan je ugovor o osnivanju Vijeća Evrope, koje je integracija od 47 zemalja. Vijeće Evrope, kao glavna zakonodavna institucija EU, pored toga što ima ulogu jačanja demokratije i pravne države na evropskom kontinentu, također ima i zadatak zaštite ljudskih prava, među kojima je i sloboda medija.

„Ono što se generalno za politiku (pa i normativnu sferu) Evropske unije u oblasti medija može reći jeste to da je ona sastavnica ekonomskih ciljeva i u tom smislu je valja i razumjeti. Stoga mediji i regualtiva njihova rada jeste sastavnica funkcionalnosti,a potreba za promjenom u zemljama u tranziciji motivirana je i obavezujuća upravo zbog osiguranja te funkcionalnosti. Otud potreba za uklanjanjem mogućih prepreka koje su stvar navike, politike ili zastarjelosti normi prisutnih u zemljama tranzicije.  U fokusu uređivanja rada medija jeste razumijevanje televizijske difuzije kao usluge u sklopu osnovnih ekonomskih sloboda: a) sloboda kretanja ljudi, b) roba, c) usluga i d) kapitala. Fokusiranje radio i TV difuzije jeste posljedica općeizgrađenog stava i saznanja o televiziji kao, s jedne strane, mediju koji presudno utječe na poziciju i profitabilnost u okviru tržišne utakmice, a s druge strane, o televiziji kao proizvođaču profita, kako na lokalnom i nacionalnom tako i na globalnom planu. Otud je zakonodavstvo Evropske unije poticalo i uređivalo upravo oblast radio i TV za koju se može reći da je najprofitabilniji medij našeg vremena.“ Amila Šljivo – Grbo

 

 

 

Televizija je medij koji je široko zastupljen, odnosno svima dostupan, i zato je ovdje fokus na TV stavljen. Vijeće Evrope, pa samim tim i Evropa bi trebala da učini više kako bi se osiguralo da se sloboda izražavanja i informacija potpuno ispoštuju kako to nalaže Član 10. Evropske konvencije o ljudskim pravima: „1. Svako ima pravo na slobodu izražavanja. Ovo pravo uključuje slobodu mišljenja i slobodu primanja informacija i ideja bez mješanja javne vlasti i bez obzira na granice. Ovaj članak ne spriječava države da zahtijevaju dozvole za rad od radio, televizijskih i filmskih kompanija.“ Da bi novinari, i uposlenici u medijima mogli da obavljaju svoj posao kako treba – profesionalno, moraju prije svega, da se poštuju pravila koja se tiču medija i načina na koji mediji funkcionišu.

„Nadograđujući se na temeljna načela iz članka 10 Europske konvencije o ljudskim pravima, Deklaracija o slobodi izražavanja i informiranja iz 1982. godine funkcionira kao ‘Europska medijska povelja’ kojom se teži pozitivnoj zaštiti medijskih sloboda. Ovaj dokument sadržava temeljne ciljeve i preporuke državama članicama za smjernice njihovih nacionalnih medijskih politika. Ali se istovremeno smatra i izrazom prncipa i temeljnih vrijednosti europskih demokracija te je tako zamišljen i kao europski doprinos svjetskoj debati o medijskoj politici.“ Zrinjka Peruško – Čulek

Vijeće Evrope postavilo je standarde za Evropu koji se tiču medijskih sloboda i to u Članu 10. Evropske konvencije o ljudskim pravima kao i određen broj prijedloga koje je postavilo Vijeće Ministara, ali i niz odluka i preporuka koje je donijela Parlamentarna skupština.
Vijeće Evrope čine slijedeće institucije: Odbor ministara, Parlamentarna skupština, Sud za ljudska prava i Komisija (do 1998. jer je te godine Komisija prestala sa radom).

 
Amila Šljivo – Gebo navodi da je rad Sektora za medije Vijeća Evrope prvenstveno usmjeren ‘jačanju slobode izražavanja i informiranja, te slobodnom protoku informacija i ideja preko granica’, te je u tom smislu moguće je izdvojiti nekoliko pitanja kojima Vijeće Evrope poklanja naročitu pažnju: prekogranična televizija, pravo pristupa informacijama, javno emitiranje, novinarske slobode i dr. .Što nam jasno govori da nigdje nisu precizno definirani standardi za profesionalan rad medija i novinara.

 
Obzirom na to da standardi koji se tiču profesionalizma novinara nisu precizno definirani, kako onda novinar može znati da on sam postupa u skladu sa profesionalnim, pa i etičkim pravilima. Etika je pojam za sebe,a i zakon je pojam za sebe. Ono što se zakonom nalaže da uradimo, ne mora značiti da je i to u skladu sa etikom i etičkim načelima.Šta je to što novinara čini profesionalnim, vrsnim i uspješnim u svojoj struci?! U skladu sa kakvim standardima informacija, vijest treba da bude, da bi zadovoljila kriterije publike, pa i samog novinara koji tu informaciju plasira javnosti?!

 

Zemlje članice Vijeća Evrope i Parlamenti trebale bi uraditi periodične izvještaje o stanju medijskih slobodama u svojim državama, procijeniti njihove zakone i praksu u odnosu na osnovne principe koje je izdalo Vijeće Evrope. Ovi izvještaji bi predočili da li se poštuju medijske slobode, i zakoni koji su za medije doneseni, koje nalaže Vijeće Evrope i u kojoj mjeri se oni poštuju. Kako bi se regulisao rad medija, postoje određeni kodeksi, koje bi novinari trebali da poštuju.

 

„U tom smislu nezaobilazno je istaknuti da je u okviru Ekonomsko- socijalnog savjeta Ujedinjenih nacija oformljena i radila Potkomisija za slobodu novinara i slobodu štampe koja je uradila nacrt ‘Međunarodnog etičkog kodeksa za sva lica uključena u aktivnosti prikupljanja, prenošenja, širenja i komentarisanja vijesti i informacija’ (1952. godine).“ Amila Šljivo – Grbo

Temelj demokratskog društva, odnosno demokratije predstavljaju mediji. Oni su ti koji javnost obavještavaju i informišu shodno dešavanjima u okolini, i šire. Mediji su veoma važna komponenta funkcionisanja društva, jer oni plasiraju informacije u javnost, recipijentima, i moraju poštovati određena pravila i kodekse. Svaka informacija treba da sadrži u sebi odgovor na 5W pitanja, i jedino kao takva je valjana, međutim rijetko koji novinar to u potpunosti poštuje, nekad to bude 4W, a nekad i 3W. Isto tako novinari obzirom na koji posao obavljaju, trebaju biti zaštićeni, ali isto tako i osobe o kojima oni objavljuju određene informacija, a pogotovo djeca. Moraju se zaštititi i novinarski izvori informacija. Neizbježan problem je i sloboda štampe, koja je jedan od bitnih faktora kojem se treba posvetiti pažnja ako već govorimo o profesionalizmu medija i novinara. Kroz povijest, sloboda štampe i cenzura su u sukobu bile. Zakonske regulative koje se tiču medija, i ako postoje, ne poštuju se u dovoljnoj mjeri, a o onim regulativama koje ne postoje, a koje bi trebale da postoje, suvišno je govoriti.

 

Piše: Azra Kahriman

 

Share This Post

Google1

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *