Hamida

Šta su to Jerin gradovi rasuti po Balkanu? “Prokleta Jerina” između mita i stvarnosti

Šta su to Jerin gradovi rasuti po Balkanu? “Prokleta Jerina” između   mita i stvarnosti
Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page

Još od prve posjete grada na Limu, Prijepolja, pažnju su mi privukla šaputanja mještanja o Jerin gradu nadomak Prijepolja, smještenom iznad naselja Hisardžik. Ostaci starih zidina koji strše na vrhu oštrih, strmih litica ispod kojih na stotine načina huči rijeka Mileševka praveći tu svoj kanjon, uvjetuju ono što se ponekad, među mještanima može čuti: uklete zidine Jerin grada, u čijem se širem okruženju ljudima priviđaju svakojake pojave. Jerin gradova, sa sličnim pričama, ima još, rasutih duž Balkana.

Šta je to Jerin grad i ko je Jerina?

 Jerina, odnosno “Pokleta Jerina” je lik iz narodne poezije o kojoj je ispjevano mnogo narodnih pjesama, i do današnjih dana o njoj živi vijest kroz usmene predaje, iako je stvarna osoba koja stoji iza imena Jerina, umrla davne 1457 godine.

Irina Kantakuzenos rodila se u Solunu između 3. i 6. decembra 1399. Po ne baš najpouzdanijim podacima bila je kćerka Teodora Kantakuzina, što bi trebalo da znači da je bila praunuka vizantijskog cara Jovana Šestog Kantakuzina. Prvi srpski despot (despot je naziv za visoku titulu koja pripada carskim dostojanstvenicima) Stefan označio je Đurđa za svog nasljednika na prijestolje. To je podrazumjevalo da se Đurađ (ponovo) oženi. Izbor je pao na Irinu, s kojom se upoznao u njenom rodnom Solunu, pa je brak ugovoren brzo, 1413. godine. Brak između Đurđa i Jerine sklopljen je 26. decembra 1414. godine. Jerininim roditeljima, kao ni njoj samoj, nije smetala razlika u godinama, jer su znali da će Đurađ jednoga dana postati srpski despot, a Jerina despotica. Taj dan doći će 12 godina kasnije.

Đurađ i Jerina imali su petero djece. Godinu nakon vjenčanja, rođen je Teodor koji je ime dobio po Jerininom ocu. Ubrzo je, 1416/1417, rođen i drugi sin kome su, po Đurđevom bratu, dali ime Grgur. Odmah potom, 1418/1419, rodila im se i prva kćerka. Ime Kantakuzina dali su joj po prezimenu Jerinine porodice. U Srbiji, pak, zvali su je Katarina. Treći sin Stefan rodio se 1420. godine, a ime je dobio po Đurđevom ujaku, despotu Stefanu Lazareviću, koji će im ostaviti prijestolje Srbije. Sledeće godine, 1421, rodio se četvrti sin, Lazar. Nažalost, najstariji sin Teodor umreće kao dečak od 14-15 godina.

Nakon iznenadne smrti Stefana Lazarevića, jula 1427 godine, na prijestolje dolazi njegov nasljednik, Đurađ Branković. Početkom 1428. godine, Đurađ je postao i turski vazal, pomirivši se sa sultanom Muratom Drugim. Jerina je umrla u mjestu Rudnik  1457 godine, a pojedini historičari tvrde da ju je otrovao njen sin Lazar.

Irina_Esfigmen

Jerin gradovi

 Đurađ i Jerina su odlučili da podignu novu prijestonicu, u Smederevu. U rekordnom roku, od proljeća 1428. do 1430. godine, smederevski vodeni grad bio je podignut. Graditelj Smedereva je, po svoj prilici, bio Georgije Kantakuzin, Jerinin brat. Za tako kratko vreme, podignuti su bedemi s moćnim kulama, ali i više drugih zgrada, kao i dvor Đurđa i Jerine. Na mapi Srbije danas, potoji čak pet tvrđava koje se zvanično zovu Jerin grad.  U Crnoj Gori postoje joše dvije, i još bar desetak ostataka zidina, koje narod pripisuje Jerini. Inače, neki izvori samu definiciju Jerin gradova vezuju za sve zidine, ostatke zidina i tvrđave na Balkanu, za koje se pouzdano ne zna kako i na koji način su nastale. U Bosni i Hercegovini postoji Jerin grad, u Zvorniku. Velika zvornička tvrđava vezuje se upravo za Jerinu, te postoje brojne legende o načinu izgranje. Jedna od legendi kaže da je Jerina gradeći zvornički grad naredila da se kamen za gradnju dovlači čak iz majdana kod sela Vilćevića u brdu Rudniku (12 km vazdušne linije zapadno od Zvornika) i da se kamen dodavao iz ruke u ruku i to zagrijan kako bi se brže prenosio. Po ovoj legendi je pješačka staza koja iz centra grada preko naselja Bair vodi do tvrđave dobila ime „Jerinin put kamena“. „Jerinina staza strasti“ je staza koja vodi od gradske kapije do tvrđave, a ime je dobila po legendi o lijepoj i nezasitoj gospodarici Jerini koja je zavodila mlade junake iz svoje pratnje, i ukoliko krenete stazom naići će te na Veliku Kulu (najstariji dio kompleksa tvrđave) odakle je, po legendi, Jerina bacala svoje ljubavnike kako se ne bi otkrile tajne njenog noćnog života. Sličnu predaju nalazimo i kod prof. Dževada Jahića (Azizov, Ustraga).

Hisardzik_Fortress (1)

Prokleta Jerina između mita i stvarnosti

U narodu Balkana, kada se spomene Jerinino ime, ono neminovno izaziva vizije nepravde, osjećaje prevare, ropstva, prisilnog rada te krajnje bezabraznog bogatstva koje je ova posjedovala. Samo ime Jerina ( ili Jerinja) koje joj je narod dodijelio označava jednu vrstu sove grabljivice, u to vrijeme veoma rasprostranjene, koja je imala jake kandže i istaknute, tanke obrve. O Jerini kolaju mnoge priče, mistične jezive i one koje graniče sa mitom. Sa stajališta narodnih predaja, Jerina nije bila dobra osoba, bila je okrutna gospodarica koja je tjerala sve, pa čak i trudnice da nose kamenja od kojih je gradila dvorce. Tako se među narodom govori da je seljanima oduzimala sva jaja, jer su u malter stavljali bjelance kako bi se brže stegao i lijepio zidove” , što u konačnici i nije nemoguće jer su zaista radnici morali da požure. U mjestu koje sam već spomenula, Hisaržiku,  kroz generacije se prenosi da je Jerina tjerala mještane da nose kamenje isključimo sa dna kanjona Mileševke, uz krajnje strme litice, sve do vrha, gdje je sagrađeno zdanje. Mnogi su padali, pa i umirali na tom putu zadovoljavanja Jerininih potreba.Vjerovatno zbog ovakvih legendi, svjedočila sam pričama stanovnika Hisadržika koji su povremeno viđali svakojake utvare, čuli čudne zvukove iz kanjona rijeke ili pak osjećali krajnju nelagodu, dok su se strmim, starim putem kretali ka naselju.

O surovosti Jerine priča se i u Bosni. Naime, legenda kaže da je Jerinina sestra izgradila grad nedaleko od Zvornika, sa ljepšom, raskošnijom i bogatijom kulom, pa ju je ova dala ubiti.  Navodno ju je pozvala u goste otrvala i preuzela njen grad. Postoji još jedna legenda iz zvorničkog Jerin grada, a to je da je Jerina htjela da jede samo srca rogate marve, čime je izazivala veliko nezadovoljstvo u narodu.

Govori se i da je Jerina sa svojih kula bacala muškarce sa koje je prethodno tjelesno iskorištavala, sa smedervskih, zvorničkih i mnogih drugih kula. Koliko je, prema legendama bila nemilosrdna najbolje pokayuje primjer izgranje kule na srednjovjekovnom gradu Magliču kada je tjerala čak i starce, djecu i trudnice da nose kamenje do vrha opasne strmine odakle bi ovi padali, neki ustajali i nastavljali dalje, pa opet padali. Ibar, koji teče ispod, bio bi krvav. U podnožju Magliča danas postoji restoran koji nosi ime “Jerin grad”.

milesevka-2

Druga strana medalje: ko je prokleo Jerinu?

 Legende o Jerini prava su poslastica za sve ljubitelje historije, pa su historičari tragali za vjerodostojnim dokazima, malo čvršćim i malo stvarnijim od puke narodne predaje. Anastasia H.L tako, u svojoj disertaciji Jerinu naziva ” medijskom žrtvom.” Ona zapravo govori kako je sama Jerina žrtva srednjovjekovnog linča obrazovanih, pametnih i dostojanstvenih žena. Jerina je bila žena koja je u vrijeme kada žene nisu imale apsolutno nikakav društveni i socijalni život, održala govor, što je mnogima bio trn u oku. Oni koji su vjerovali u astrologiju ( a mnogi tada jesu!), imali su još jedan razlog da mrze Jerinu: njen horoskoopski znak bio je Strijelac, što je značilo da ima oštar um, bistar intelekt i mnoge vještine. Svaki je dvor, pa i Jerin dvor imao svoje šaptače i ljude koji su tajne dvorca iznosili u šire mase, za sitan novac ili slične usluge. Tako su nastale špekulacije o Jerini, spjevane su razne rugalice, smišljani podrugljivi stihovi ili pak stravične priče. Historičarka Anastasia kaže ovako: “Naročito je vojska volela da se opušta uz rugalice o Prokletoj Jerini, a njeni izmišljeni neuspesi davali su im ogromnu satisfakciju. Zbog toga je najveći broj pesama iz njenog opusa posvećen navodnom gospodaričinom sukobu sa vojvodom Radom Oblačićem, koji uvek pobeđuje. On je čovek iz naroda, junak i spasilac Srba, a ona je zlonamerna strankinja i prokletnica, koju ovaj svaki put sravni sa zemljom, prebije sa tri batine i prokune joj sva pokolenja do vijeka! Eto, ko je prokleo Jerinu.”

 

 

Piše: Aida Sadiković Mehonić

Share This Post

Google1

One Response to Šta su to Jerin gradovi rasuti po Balkanu? “Prokleta Jerina” između mita i stvarnosti

  1. Drina 6. Decembra 2014. at 1:35

    Pišite malo o bosanskoj historiji, ostavite Jerenu – prokletu, ili ne.

    Komentariši

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *