Azra Kahriman

Gazi Husrev-beg II

Gazi Husrev-beg II
Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page

Gazi Husrev-begova džamija

 

Gazi Husrev-begova džamija ili samo Begova džamija u  Sarajevu je zbog svoje veličine i privlačnosti jedan od najznačajnijih spomenika sakralne ibegova_dzamija_1slamske arhitekture na Balkanu. Izgrađena je 1530. godine. Džamija je zadužbina Gazi Husrev-bega,  vladara bosanskog Sandžaka. Projektovao ju je Ajem Esir Ali iz Tibrisa, jedan od najvećih istambulskih arhitekata, a gradili su je dubrovački majstori. Džamija je kvadratnog oblika, sa kupolom prečnika 13m i visinom od 16m. Na nju se nadovezuju manje kupole i polukupole. Interijer džamije zrači nesvakidašnjom umjetničkom atmosferom. Uz džamiju se nalazi šadrvan, čija voda služi za ritualno umivanje prije molitve. Današnji oblik s kupolom datira iz 1893. godine. Od 1530. je na istom mjestu stajao bunar. U sjeni džamije i stoljetnih lipa su dva turbeta, u kojima je 1541. ukopan Gazi Husrev-beg i njegov zatočenik i kasnije prijatelj, dalmatinac Murad-beg Tardić. Nedaleko od džamije je sahat-kula i medresa. U 16. vijeku kada je izgrađena, Begova džamija je predstavljala objekat od izuzetne važnosti za urbani razvoj Sarajeva i jedan je od  najznačajnijih objekata iz bogate ostavštine Gazi Husrev-bega.  To je prva džamija u svijetu koja je dobila električno osvjetljenje 1898. godine.

 

 

350_Sadrvan_Begova_dzamija_Sarajevo                                   dsc5057-edit

        Šadrvan                                                                        Unutrašnjost džamije

 

 

Gazi Husrev-begova medresa i biblioteka

 

Gazi Husrev-begova medresa je najstarija odgojno-obrazovna institucija u Bosni i Hercegovini i jedna od rijetkih u svijetu koja u kontinuitetu radi nepunih 470 godina. Osnovana je 26. redžeba 943. godine po Hidžri (8.januara 1537. godine po gregorijanskom kalendaru). Njen osnivač je unuk turskog sultana  Bajazida II, najznamenitiji namjesnik i dobrotvor Bosne Gazi Husrev-beg, čija Vakufnama čini trajnu organizacijsku i programsku osnovu rada ove škole. Poznata je pod imenom Kuršumli medresa po olovnim kupolama koje je prekrivaju (Kuršumlija). Prvobitno ime je nosila po imenu Gazi Husrev-begove majke, turske princeze iz Seldžučkog sultanata, u čiju slavu je i sagrađena, Seldžuklija.

ghb5  Gazi-Husrev-begova-medresa

      Biblioteka                                                                                                    Medresa

 

Zahvaljujući vakifovoj mudroj i dalekovidoj oporuci iz navedene Vakufnama da se u školi, pored duhovnih i tradicionalnih znanosti, izučava “i drugo što bude potrebno s obzirom na običaj i mjesto”, Gazi Husrev-begova medresa je cijelo vrijeme svoga postojnja bila u punom znanstveno-pedagoškom dosluhu s prilikama i vremenom u kojem je djelovala. Zgrada Gazi Husrev-begove medrese osmišljena je kao polivalentan i reprezentativan objekat u kome je centralno mjesto dato prostoru za nastavu (dershana), a nizovima krilnih prostorija namijenjen rezidencijalni karakter.

Odlukom samog osnivača medresa je smještena u samo srce sarajevske čaršije, a njeno projektovanje povjereno, tada vodećem arhitekti Osmanskoga carstva, Perzijancu Adžemu Esiru Aliju. Po njegovim nacrtima, medresu su gradili dubrovački majstori i domaći neimari od bosanskog kamena i olova. Kompaktna, skladna i monumentalna građevina dovršena 1537. godine postala je i ostala jednim od simbola Sarajeva. Sve nove dogradnje i popravke do danas naslanjale su se na istu ideju.

Program Gazi Husrev-begove medrese, od njenog utemeljenja 1537. godine do danas, bio je model prema kome su se radili programi drugih sličnih škola. Koncipiran tako da uključuje izučavanje tradicionalnih i racionalnih nauka, omogućavao je učenicima da stiču teološka, filozofska, pravna, filološka i egzaktna znanja. Sam Gazi Husrev-beg je predvidio dopunjavanje osnovnog programa u skladu sa novim zahtjevima i potrebama vremena i ljudi.

Profesori Gazi Husrev-begove medrese biraju se po strogom kriteriju koji je u temeljnom dokumentu (vakufnami) propisao lično Gazi Husrev-beg, a uključivao je stručnost, pedagoško iskustvo i ljudske kvalitete. Za veoma zahtjevno, ugledno i, zbog visoke plaće, primamljivo profesorsko mjesto mnogi su se natjecli. Dobivali su ga najbolji. Među njima je bilo Arapa, Turaka, Albanaca i Bošnjaka.  Učenici Gazi Husrev-begove medrese, po odluci osnivača, imali su savremenu nastavu, ugledne profesore, komforan smještaj i zdravu ishranu.Uživajući visoke standarde i vrijedno učeći stizali su do uglednih zvanja i visokih položaja. Bivali su: kadije, kadiaskeri, šejhu-l-islami; imami, muftije, reisu-l-uleme; profesori, naučnici, akademici; gradonačelnici, diplomate, ministri i državnici.

Gazi Husrev-begova medresa danas djeluje kao srednja škola. Školovanje traje četiri godine. Nastava se izvodi na bosanskom jeziku po Nastavnom planu i programu koji donosi Rijaste Islamske zajednice Bosne i Hercegovine, a odobrava Ministarstvo obrazovanja i nauke Kantona Sarajevo. Svršenici Gazi Husrev-begove medrese mogu nastaviti školovanje na bilo kojem fakultetu u Bosni i Hercegovini i na mnogim fakultetima u inostranstvu, posebno u islamkom svijetu.

Medresa je škola internatskog tipa i, u pravilu, svi redovni učenici stanuju u internatu, to njenim učenicima i učenicama, pored redovne nastave, omogućava raznovrsne vannastavne aktivnosti kroz različite sekcije, klubove i kružoke. Posebno su se na tom planu afirmirali horska sekcija, koja ima desetak snimljenih audio i video kaseta ilahija i kasida, te list Zemzem koji kontinuirano izlazi od 1968. godine. Gazi Husrev-begova medresa djeluje kao jedinstvena škola sa muškim i ženskim odjeljenjima.

Godine 1837. medresa je dobila i svoju biblioteku, koja je u njenom sklopu ostala do 1863. godine. Tada je na poticaj valije Topal Šerif Osman-paše premještena u prostorije uz Begovu džamiju, izgrađene od sredstava Gazi Husrev-begovog vakufa. Biblioteka je ponovo preseljena 1935. godine, ovaj put u zgradu Sarajevskog muftijstva jer je tako zahtijevao sve veći broj knjiga, rukopisa i arhivske građe, ali i sve veći broj čitatelja. Nakon II svjetskog rata, biblioteka je zauzela zgradu nekadašnjeg Ulema medžlisa koja je korištena za upravu, a knjižni fond preseljen je u zgradu muftijstva. U ratu 1992-1995 biblioteka je zahvaćena požarom, u kojem je izgorilo neprocjenjivo bogatstvo, a 2003. godine počela je gradnja nove biblioteke na novom lokalitetu, neposredno uz medresu, tamo gdje je uvijek pripadala. Danas, 2014. godine, biblioteka je opet otvorial svoja vrata posjetiteljima i korisnicima njenih usluga.


Gazi Husrev-begov bezistan

 

Sarajevo_Gazi Husrev-begov bezistanGazi Husrev-begov bezistan je jedan od očuvanih bezistana u Sarajevu, koji i danas služi svojoj namjeni-trgovini. Bezistan je dio zadužbine Gazi Husrev-bega. Izgrađen je 1555. godine u neposrednoj blizini Kuršumli medrese, Begove džamije i Sahat-kule, sa kojima je povezan istočnim ulazom. Pravougaonog je oblika sa ulazima, koji omeđuju 109 m dugu ulicu u kojoj su smještene male trgovine. Duž bezistana paralelno se pruža Gazi Husrev-begova (Zlatarska) ulica. U gradnji su učestvovali dubrovački majstori. Zbog nešto niže temperature koja je postignuta gradnjom ispod nivoa okolnih ulica, prvobitna namjena bezistana je bila trgovina namirnicama. To i danas čini kupovinu u toplim, ljetnim danima, ugodnom. Svojim izgledom Gazi Husrev-begov bezistan podsjeća na Kapali čaršiju i bezistane u  Istanbulu ili souk u gradovima na istoku.

 

Pored bezistana je postojao i  tašlihan koji se građen u isto vrijeme kad i bezistan, također kao vakuf Gazi Husrev-bega. U požaru 1879. godine pretrpio je velika oštećenja, a posljednje zidine tašli hana nestale su 1912 godine.

 

Sarajevska sahat-kula

 

kulaSarajevska sahat-kula je jedna od najviših i najljepših u Bosni i Hercegovini. Sagrađena je u  17. vijeku. Poslije požara 1697. godine kada je spaljena pod naletom Eugena Savojskog. Sahat kula je obnovljena, kao i 1762.Poslije austrougarske okupacije dograđen je gornji dio objekta, a sat su donijela dva sarajevska trgovca iz Londona 1874., jer je stari, turski sat, koje je nekad bio na ovoj kuli, dotrajao. Stari sat je odnesen na Vratnik u Vratničku džamiju. Na kuli je sat marke Gillete & Bland Croydon, izrađen 1873. u Londonu.

Graditelj kule je Gazi Husrev-beg, jedan od najvećih bosanskih vakifa iz turskog doba. Prvi pisani trag o njoj datira iz 17. vijeka. Kula ima 76 drvenih stepenika, poredanih u kvadratnom nizu, po kojima se penje muvekit jednom sedmično da podesi vrijeme. Sat se mora podešavati, jer pokazuje vrijeme  a la turca (lunarni sat). Pretpostavlja se da je jedini na svijetu koji pokazuje vrijeme po lunarnom kalendaru. Ovaj sat ponoć pokazuje tačno u momentu zalaska sunca u Sarajevu. U dvorištu Begove džamije postojala je muvekithana, u kojoj se na osnovu preciznih mjerenja i posude s vodom određivalo tačno vrijeme namaza.

1967. godine sat je popravljen, a kazaljke i brojevi na sva četiri brojčanika su pozlaćeni. Kada u toku islamskog svetog mjeseca posta ramazana sat na kuli otkuca 24 sata, vrijeme je iftaru. Poslije prvog otkucaja na Begovoj se džamiji pale kandilji, a nakon toga sa  Bijele tabije tradicionalno puca top, koji označava kraj posta.

 

 Morića han

 

moricahan

Duž cijelog Osmanskog Carstva odvijao se vrlo živ trgovački saobraćaj. Za njihove potrebe, kao i za potrebe brojnih putnika, uz puteve i na ostalim mjestima građena su posebna prenoćišta – hanovi i karavansaraji – ili moteli, kako bi mi to danas nazvali. U Sarajevu je jedan od najznačajnijih Morića han izgrađen od Gazi Husrev-begovog vakufa u prvoj polovini XVI stoljeća. Njegova gradnja nije odstupala od pravila ali je ovaj han ipak jedinstven, a naročito su impozantne njegove dimenzije 44,5/38,5 metara. Oko unutrašnjeg dvorišta bile su smještene magaze i staje za konje, a na spratu su bile 44 spavaće sobe. Od 1985. godine han je adaptiran i danas je to atraktivan ugostiteljsko-poslovni objekat.

 

 

  Bolnica Gazi Husrev-begovog vakufa

BLNCBolnica Gazi Husrev-begovog vakufa, poznata i kao Vakufska bolnica i Hastahana, je bolnica u Sarajevu izgrađena u ulici Halilbašića više Vijećnice sredstvima Gazi Husrev-begovog vakufa. Za otkup zemljišta Vakuf je izdvojio 8.000 groša, a za samu gradnju 30.000 groša.

 

 

     Vakufska bolnica, na brežuljku lijevo od džamije

 

Bolnicu je svečano otvorio valija Bosne, Topal Šerif Osman paša, 8. oktobra 1866.. To je ujedno bila i prva bolnička ustanova u Bosni i Hercegovini. U zgradi su se nalazila 40 ležaja, dva odjeljenja (muško i žensko) te sobe za osoblje, liječnike, apoteku i sanitarije. Bolesnici su primani bez obzira na vjersku ili nacionalnu pripadnost, a liječenje je bilo potpuno besplatno, sve do 1879. godine kada se uvode prve naknade za liječenje, ali samo za one koji mogu platiti. Glavni ljekar je bio dr Kecet, a apotekari Jako Sarajlija i Sumbul. U Vakufskoj bolnici obavljena je prva operacija na mozgu u BiH, u to doba modernom neurohirurškom tehnikom, 1891. godine. Operaciju je izveo dr. Karl Bayer, koji je došao u Sarajevo za vrijeme Austro-Ugarske.

U periodu od 1885. do 1894. godine u njoj je liječeno 8908 bolesnika, od kojih je izliječeno 7789 lica, otpušteno kao neizliječeno 630 lica, dok je 509 lica umrlo. Otvaranjem Opšte zemaljske bolnice na  Koševu 1. jula 1894. godine, Vakufska bolnica je pretvorena u Zavod za duševne bolesnike. Nakon Drugod svjetskog rata zgrada postaje Škola učenika u privredi.

 

 

 

 Piše: Azra Kahriman

 

Share This Post

Google1

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *